NIEUWSBRIEF, 18 JUNI 2013

NIEUWSBRIEF, 18 JUNI 2013

Wat vliegt de tijd! Het lijkt nog maar gisteren, dat het Indisch Herinneringscentrum zijn 5-jarig lustrum vierde. Ondertussen hebben we weer mooie activiteiten georganiseerd en werken we aan nieuwe projecten. Nieuws daarover leest u altijd in onze nieuwsbrieven en nieuwsflitsen. Ook nu  weer.  De zomer  is (officieel) aangebroken  en dat is bij uitstek een goede periode voor enige reflectie. Het bestuur, de directeur en de medewerkers van het Indisch Herinneringscentrum gaan in juli met elkaar kort terugkijken, maar vooral ook vooruitkijken naar de toekomst. Welke ontwikkelingen zijn er?  Waar wil het Indisch Herinneringscentrum staan in 2020? Het moment is daar om onszelf opnieuw uit te vinden.  In dezelfde maand  laat de staf zich inspireren en (bij)scholen op het vlak van social media.  Het is belangrijk om voortdurend  nieuwe ontwikkelingen te volgen, want stilstand is achteruitgang.

Yvonne van Genugten

Directeur

Sporen van het verleden - de Birma-Siam spoorweg

 

Een van de resultaten in het kader van de samenwerking tussen het Indisch Herinneringscentrum en de Stichting Herdenking Birma-Siam Spoorweg en Pakan Baroe Spoorweg is de tentoonstelling Sporen van het verleden - de Birma-Siam spoorweg. Hierin zijn foto's van de overblijfselen van de Birma-Siam spoorweg te zien die kunstenaar Raoul Kramer (1978) maakte tijdens zijn reis door Birma en Thailand. Kramer is Indisch. Zijn opa werkte als dwangarbeider aan de Birma-Siam spoorlijn. Beluister het interview dat  Omroep Gelderland met hem had op dinsdag 25 juni 2013 tussen 10.00 - 11.00 uur. Het fragment zit op minuten 52.40 en 57.00.

Sporen van het verleden - de Birma-Siam spoorweg staat t/m 28 juli 2013 in Het Spoorwegmuseum en maakt deel uit van de grote tentoonstelling Sporen naar het front, waar een vitrine in is gewijd aan de dodenspoorweg.
Sporen van het verleden - de Birma-Siam spoorweg is mede mogelijk gemaakt door het vfonds.
 

Stilstaan bij de Indische geschiedenis

 

Op 21 juni organiseerde het Indisch Herinneringscentrum de goed bezochte bijeenkomst Gedeeld verleden, Gedeelde toekomst. De themabijeenkomst bestond uit een mooi, gevarieerd programma. Het Indisch Herinneringscentrum organiseerde de bijeenkomst samen met de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 en het programma werd mogelijk gemaakt door het vfonds.

Molukse en Indische Nederlanders deelden herinneringen met elkaar en blikten terug op hun komst naar Nederland. Ze maakten zich zorgen om de afgenomen kennis over het Indische verleden. “Het lijkt alsof we anno 2013 opnieuw moeten vertellen wie we zijn en waar we vandaan komen.” Verder bogen verschillende publicisten en journalisten zich over de vraag: is de kennis en het begrip voor Indische Nederlanders toegenomen door alle publicaties? Ze deden dit onder leiding van VPRO-presentator Wim Brands. Daarnaast was er ook ruimte voor de nieuwe generaties. Drie Indische en Molukse jongeren praatten over de toekomst van herdenken. Zij waren het er over eens dat het belangrijk blijft om op een gezamenlijk moment stil te staan bij de Indische geschiedenis. Maar ze vonden ook dat de herdenking toegankelijker en speelser moest worden. “Gebruik bijvoorbeeld theater en muziek om mensen meer betrokken te krijgen bij de herdenking en maak de herdenking echt van de mensen zélf.”
 

Code-R - Jongeren over oorlog, verzet, mensenrechten en herdenken

 

Code-R is een app voor de iPad waarin vijf jongeren centraal staan. Het Indisch Herinneringscentrum gaat deze app aanvullen met een katern over Nederlands-Indië. De Anne Frank Stichting heeft de app ontwikkeld met de steun van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Het katern over Nederlands-Indië is 15 augustus 2013 gereed.

In Code-R presenteren vijf jongeren elk een bijzonder oorlogsverhaal waarin keuzes en dilemma’s centraal staan. Naar aanleiding van dit verhaal vertellen ze wat zij vinden van oorlog, verzet, mensenrechten en herdenken. Met Code-R wil de Anne Frank Stichting stimuleren dat jongeren nadenken over deze onderwerpen en over de vraag wat ze zelf zouden doen. Op de bijbehorende website kunnen ze daarover met elkaar in gesprek gaan.

U kunt Code-R downloaden in de App Store van Apple. De bijbehorende website is te zien op http://code-r.annefrank.org/. Vanaf 15 augustus dus ook met een Indisch katern!

Een Indische pleisterplaats

 

Wie nu langs het landgoed Bronbeek komt, ziet de banier van het Indisch Herinneringscentrum bij de poort wapperen. Een teken, óók aan de straat, dat Bronbeek niet alleen van de veteranen van Defensie is, maar dat het Indisch Herinneringscentrum er ook een plaats heeft. Een bescheiden plaats, weliswaar. Want je kunt de bovenverdieping van de Boerderij niet een herinneringscentrum noemen. Het is een kantoor. Nét niet een doorsneekantoor door de Indische spullen die er zijn, maar bij een herinneringscentrum stel je je toch iets anders voor. Een plaats voor contemplatie, sfeervol, met een Indisch karakter. Een plaats waar voorwerpen zijn, die een verleden oproepen, zonder al te veel in ‘tempo doeloe’ te vervallen. Een plaats ook, waar de derde en volgende generaties kunnen proeven hoe hun voorouders hebben geleefd.

De publiekspresentatie 'Verhaal van Indië' geeft informatie, op een mooie manier. En eigenlijk wordt dat nu als het Herinneringscentrum gezien. Dat is ingewikkeld, omdat het in feite een publiekspresentatie is van zowel het Indisch Herinneringscentrum als van het (KNIL-) Museum Bronbeek. Maar in die hoedanigheid heeft het wel een belangrijke functie, óók voor de directbetrokkenen.

Mijn ouders zijn inmiddels overleden, maar niet lang voor hun dood hebben zij nog een groep vrienden meegenomen naar Bronbeek en hebben zij hun verhalen verteld bij 'Het Verhaal van Indie'. En zo nodigt het publieksverhaal uit tot het beleven en vertellen van persoonlijke verhalen.

De generatie die het leven in Indië bewust heeft meegemaakt  wordt kleiner. Wij moeten ervoor zorgen dat hun verhalen levend blijven. Ook daarvoor is het Indisch Herinneringscentrum belangrijk. We herinneren niet alleen de oorlog, maar een heel tijdperk.

Winnie Sorgdrager   

Plaatsvervangend voorzitter

Uitreiking cheque

 

Op 23 mei 2013 ontving Yvonne van Genugten uit handen van Barry van de Lagemaat, directievoorzitter van Rabobank Vallei en Rijn, de cheque van het Coöperatiefonds Rabobank Vallei en Rijn. Met deze bijdrage kon de documentaire Herinneringen voor de toekomst gerealiseerd worden. Hierin komen verschillende Edenaren aan het woord over de komst en inburgering van Indische en Molukse gezinnen in Ede. De trailer ervan was te zien tijdens de bijeenkomst Herinneren en Verbinden in Ede. Bekijk hier de trailer. De documentaire is gemaakt door Jessica Schneider, Rick Sørensen en Margaret Leidelmeijer in opdracht van het Indisch Herinneringscentrum en is verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum.

Herinneringen aan... Turbulente tijden in Yogya

 

Door Paul Baro (1941)

Bersiaptijd 
De dag dat mijn vader uit het Jappenkamp thuis kwam in augustus 1945 herinner ik mij als de dag van gisteren. Ik herkende hem uiteraard niet. Bovendien zat hij onder de schurft en als vierjarig knaapje vond ik het wel eng om naar hem toe te komen. Gelukkig herstelde pa snel van de gevolgen van ondervoeding en mishandeling en kon hij als bedrijfsleider bij Minerva, een limonadefabriek, aan de slag.
Kenmerkend voor de tijd vlak na de capitulatie van Japan, de bersiap-tijd, was de anti-Nederland houding van de bevolking. In het begin verliep deze periode redelijk rustig. Toch adviseerden Indonesische vrienden ons de Indonesische nationaliteit aan te nemen. Op een gegeven moment kon je op straat worden aangehouden door met bambu-speren gewapende jonge strijders (pemuda’s) die om een identiteitsbewijs vroegen. Het was van levensbelang om dan een surat keterangan (verklaring) te tonen dat je Warga Negara (Indonesier) was. Uit zelfbehoud werd pa derhalve toch maar Warga Negara. De Nederlands identiteitspapieren werden uiteraard zorgvuldig bewaard voor betere tijden.  

Opmaat naar de Republiek Indonesia
Gezien de betrekkelijke rust besloot pa om bij de geboorte van mijn jongere broer in 1947 een traditionele wayangvoorstelling te houden. Vrienden, kennissen en een aantal 'notabelen' van de aangrenzende kampong woonden het feest bij. Onder het genot van nasi kuning en andere lekkernijen verliep het feest tot diep in de nacht in goede sfeer. 
Helaas werden wij niet lang daarna openlijk bedreigd. "Belanda bangsat" (Nederlandse schurk) en “bunuh belanda semua” (vermoord alle Nederlanders) kregen wij op straat vaker te horen. Nadat Nederlandse vliegtuigen met enige regelmaat over de stad vlogen en pamfletten strooiden met waarschuwingen om niet de zijde van de Republikeinen te kiezen verslechterde de situatie aanmerkelijk.

De vlucht uit Yogya begin 1948
Ondanks dat Indonesische vrienden en kennissen ons in bescherming namen, begonnen mijn ouders zich grote zorgen te maken toen ze hoorden dat Indische families werden vermoord. Pa kocht voor eventualiteiten een jachtgeweer maar uiteindelijk werd toch besloten om naar veilig Oost-Java te vertrekken. Onze bezittingen inclusief het vee (koe, paard, geit, kippen en duiven) werden verkocht of weggegeven.
In de nacht voor ons vertrek werd ook nog ingebroken in onze gudang (schuur). Pa ging gewapend met geweer naar buiten waar hij bij de schuur de inbreker aantrof. Het bleek iemand uit de kampong achter ons te zijn. Hij had de bedden die in de schuur lagen nodig. Pa was het zat en zei de man de spullen mee te nemen en niet meer terug te komen.

Die ochtend werden we bij het treinstation opgewacht door met bambu-speren gewapende pemuda’s die ons uiteindelijk door lieten. Ongedeerd stapten we op de trein, die laat in de middag stopte. Te voet gingen we verder om in een dorp te overnachten. De volgende ochtend vroeg ging het wederom te voet verder naar Jombang. Ma was in verwachting van het derde kind maar liep met haar dikke buik dapper door. Het dragen van mijn broertje wisselden pa en ma met elkaar af. Uiteindelijk arriveerden we bij de Nederlandse post in Jombang. Na uren wachten gingen we in een open vrachtwagen onder gewapende escorte naar opvangkamp Juliana in Surabaya. Dit was ook geen feestje, maar wij voelden ons veilig in door het Nederlands leger gecontroleerd gebied.

De volgende dag verhuisden we naar het huis van oom Johan waar we bleven tot pa, op voorspraak van oom Johan, magazijnmeester bij de G.G.D. werd en wij naar een dienstwoning konden verhuizen. Destijds totaal niet vermoedend dat we ooit nog eens, opnieuw berooid, naar het verre Nederland moesten repatrieren.

 

Indisch Herinneringscentrum bij Tong Tong

 

Het Indisch herinneirngscentrum kan met tevredenheid terugblikken op zijn deelname aan de Tong Tong Fair. In de stand hebben onze vrijwilligers weer velen te woord gestaan (zowel jong als oud), geluisterd naar hun verhalen en vragen, verteld wat het Indisch Herinneringscentrum is en doet en waar mogelijk doorverwezen naar relevante organisaties of websites.

Veel bezoekers hebben zich laten verrassen in de Tijdmachine. Het oudere publiek vond het filmpje dat daarin getoond werd weliswaar wat snel gaan, maar tegelijkertijd waren ze het er wel over eens dat het een prima manier is om de Indische geschiedenis door te geven aan jongeren, de doelgroep waar de Tijdmachine voor bedoeld is. De banner van De Terugkeer die in de stand was opgesteld bleek nog steeds een blikvanger. Het boek zelf vond gretig aftrek. Ook de nieuwe uitgave voor de jeugd 'Een schatkist vol geheimen' viel in de smaak bij het publiek.

In de Bengkel verzorgde het Indisch Herinneringscentrum een workshop Familieherinneringen in samenwerking met kunstenares Shelly Lapré. In de workshop leerden de deelnemers hoe ze met foto's uit Indië iets bijzonders konden maken. Overigens werkt het Indisch Herinneringscentrum ook op het gebid van educatie samen met de kunstenares (zie hierna).

Reiskoffer van Nederlands-Indië

 

Shelly Lapré heeft een nieuw educatief project gemaakt: de Reiskoffer van Nederlands-Indië. Dit is een kunsteducatie project voor leerlingen van 11 t/m 16 jaar.

De deelnemers maken in dit kunstproject op een interactieve en leuke manier kennis met de geschiedenis van Nederlands-Indië. Voor de leerlingen kan het gebruikt worden als aanvulling op bestaande lesprogramma’s in de vakken geschiedenis en beeldende vorming. Het project is een afwisseling van beleven en interactie: luisteren, kijken, voelen, meedoen, ruiken en proeven! 

Shelly opent het kunstproject in de klas met een dansritueel, in sarong en kebaja. Daarmee brengt ze de leerlingen op een speelse manier in de sfeer van Indië. Vervolgens vertelt Shelly over haar reiskoffer en over haar familiegeschiedenis. Shelly heeft de verhalen van haar (voor)ouders verbeeld in een oude originele reiskoffer, die door haar moeder is gebruikt op haar bootreis van Indië naar Nederland. De reiskoffer heeft ze bewerkt met oude batikstoffen en nostalgische oude familiefoto’s tot een kunstwerk.
Ze illustreert haar familieverhaal verder met foto’s en afbeeldingen. 

Daarna gaan de leerlingen zelf aan de slag in een workshop. Leerlingen maken bijvoorbeeld zelf een reiskoffer, versierd met batik, foto's of tekeningen. Of ze maken een schimmenspel met zelfgemaakte wayangpoppen. Shelly gebruikt tijdens haar lessen ook de strip ‘De Terugkeer’, om leerlingen kennis te laten maken met de geschiedenis van Nederlands-Indië.

Wilt u Shelly graag in uw klas ontvangen? Kijk dan op www.shellylapre.nl voor meer informatie. Het kunstproject is te boeken via info@shellylapre.nl.

 

Stagiaires ronden toekomstbestendig plan af

 

Céderique Ortmans en Sjuulke Groetelaers zijn eind januari gestart met een onderzoek dat leidt tot een toekomstbestendig plan voor het Indisch Herinneringscentrum. Inmiddels hebben zij hun onderzoek afgerond en is het in de vorm van een advies gepresenteerd. Daarmee is ook de afstudeerstage voor de opleiding Facility Management aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen volbracht. Het advies wordt meegenomen in de strategische plannen van het Indisch Herinneringscentrum.

Even voorstellen...

 

Margot Straathof is op 6 mei 2013 als stagiair begonnen bij het IHC. Zij is drieëntwintig jaar en studeert aan de Universiteit Utrecht. Haar stage in het kader van haar Master Cultuurgeschiedenis duurt tot 30 augustus 2013. Zij wordt tevens begeleid door de Stichting Herdenking Birma-Siam Spoorweg en Pakan Baroe Spoorweg (SHBSS), waar het Indisch Herinneringscentrum intensief mee samenwerkt. 

Margot gaat historisch onderzoek doen voor een documentaire over de Birma-Spoorweg die eind 2013 verschijnt. Deze documentaire wordt gemaakt in het kader van het project ’70 jaar Birma-Siam Spoorweg’ van het Indisch Herinneringscentrum en SHBSS. Daarnaast gaat Margot helpen bij de voorbereiding en de inhoudelijke invulling van een symposium over de Dodenspoorwegen, dat het Indisch Herinneringscentrum en SHBSS in het najaar willen organiseren. Tot slot gaat ze voor het Indisch Herinneringscentrum onderzoek doen naar en advies uitbrengen over fondsenwerving. Ze onderzoekt de mogelijkheden om meer Vrienden te werven en om meer mensen actief te betrekken bij het werk van het IHC.

Wij zijn heel blij dat stagiaires zoals Margot ons werk willen ondersteunen!

 

Signaleringen

 

De tropische adem van Bandoeng

Lees in de Java Post een persoonlijk relaas van kinderboekenschrijfster Joke de Jonge (1955), getiteld De tropische adem van Bandoeng.

De Jonge schreef 'Een schatkist vol geheimen' en 'Strijdkreet - Soldaat in Nederlands-Indië'. Het boek 'Een schatkist vol geheimen'vormt het uitgangspunt voor een lesprogramma dat het Indisch Herinneringscentrum en Joke de Jonge voor het schooljaar 2013-2014 zullen maken voor groep 6.

Iedereen eet sambal

'Iedereen eet sambal' is een roman van Peter Storm van Leeuwen (1953) over de nasleep van de Japanse bezetting en de onafhankelijkheidsoorlog van Indonesië. Het verhaal speelt zich af op Java. De Indische hoofdpersoon Soenan is in 1947 een jonge soldaat binnen een speciale gevechtseenheid van het Nederlandse leger op Java. Hij vecht voor orde, vrede en veiligheid en moet dat noodgedwongen tegen zijn eigen volk doen. Na een vreselijke ontdekking door militairen onder commando van sergeant Van Lopik en de gevolgen daarvan ontvlucht Soenan het leger. In het binnenland ontmoet hij zijn grote liefde en sluit hij vriendschap met zijn vijand. Een belofte aan zijn bruid heeft verstrekkende gevolgen die de rest van zijn leven zal beheersen. ISBN 9789491535062. Prijs: € 22,50.

Pendek

"Pendek' is de titel van het nieuwe boek van Herman Keppy met korte verhalen. Keppy laat hierin Indische en Molukse Nederlanders aan het woord met verrassende, vaak pijnlijke en steeds roerende verhalen die tot een eeuw teruggaan en cruciale momenten in hun levensgeschiedenis betreffen: scholing in Indië, de Tweede Wereldoorlog, het verzet, de Bersiap, de repatriëring en de verovering van Hollandse harten. Keppy’s eigen Molukse familie komt ook in beeld – zijn grootvader was KNIL-militair, zijn vader was marinier en kwam als velen door de ongelukkige loop van de geschiedenis tegenover zijn eigen volk te staan.
ISBN: 9789082063509. Prijs: € 12,95.

Apeldoornse Indische zomer

Stichtig Indisch Erfgoed (SIE) organiseert van 30 juni t/m 20 juli 2013 de Apeldoornse Indische zomer in het ACEC-gebouw, Roggestraat 44 in Apeldoorn.  In het kader daarvan geeft Frederik Erens de lezing 'De grondleggers van de Republiek Indonesië', vertelt Inge de Vries-Klein aan de hand van haar schilderijenreeks 'Indische dromen - twee werelden, één ziel' het verhaal van haar repatriëring en krijgen bezoekers van de tentoonstelling de gelegenheid om hun verhaal te vertellen. Kijk hier voor het volledige programma.

 

Verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum

 

Het Indisch Herinneringscentrum heeft een aantal publicaties en een dvd uitgebracht:

NIEUW: Jeugdboek 'Een schatkist vol geheimen' (€ 3,50)
Stripboek 'De Terugkeer' (€ 10,-)
Stripboek 'The Return' (€ 17,95)
Fotoboek 'Het Verhaal van Indië' (€ 14,95)
Plantages in Nederlands-Indië (€ 9,95)
NIEUW: Dvd 'Herinneringen voor de toekomst' (€ 10,-)
Dvd 'Oorlog in het paradijs' ( € 10,-)

Eveneens verkijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum:

Boek 'Terra Incognita' van Ruud Lapré (€ 15,-)
Boek 'Dochter van een kampkind' van Jet Bussemaker (€ 14,95)
Boek 'Postkoloniale monumenten in Nederland' van Gert Oostindie/Henk Schulte Nordholt/Fridus Steijlen (€ 19,95)

Dvd 'Het jaar 2602, kinderverhalen uit het jappenkamp' van André van der Hout en Linda Lyklema ( € 15,-)

Meer informatie hierover, over de bestelwijze en over de administratie- en verzendkosten vindt u op de website van het Indisch Herinneringscentrum.

Colofon

 

U kunt deze nieuwsbrief natuurlijk altijd doorsturen naar familie, vrienden of kennissen die belangstelling hebben voor de activiteiten van het Indisch Herinneringscentrum.

Mocht u de nieuwsbrief niet in goede orde ontvangen, laat het ons dan a.u.b. weten via info@indischherinneringscentrum.nl.

Het volgende nummer verschijnt eind september 2013. In de tussenliggende maanden verschijnt de Nieuwsflits met korte berichten. Vanwege de vakantie verschijnt er in augustus geen Nieuwsflits.

Bestuur Stichting Indisch Herinneringscentrum Bronbeek: Erry Stoové - Bing Go - Jan Willem Kelder - Kees Neisingh - Vaya Nijhof-Schippers - Winnie Sorgdrager