NIEUWSBRIEF 21, 31 MAART 2014

NIEUWSBRIEF 21, 31 MAART 2014

Welkomstwoord

 

Vorige maand maakten de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 en het Indisch Herinneringscentrum in een persbericht al bekend dat beide organisaties gaan samenwerken. Wie deze berichtgeving gemist heeft, kan een en ander in deze nieuwsbrief nog een keer nalezen. Op dit moment zijn we hard bezig om de plannen voor een jaarprogrammering van gezamenlijke activiteiten handen en voeten te geven. Plannen worden concreet gemaakt, werkzaamheden verdeeld. Ook op wetenschappelijk terrein is er nieuws te melden. Het Indisch Herinneringscentrum heeft namelijk het initiatief genomen om een bijzondere leerstoel in te stellen aan de Universiteit van Amsterdam. De werving voor een bijzonder hoogleraar is inmiddels gestart. Nog vers in het geheugen ligt het werkbezoek van de burgemeester van Arnhem, dhr. H. Kaiser, aan landgoed Bronbeek vorige week. In gezelschap van commandant Michiel Dulfer van KTOMMB, voorzitter Erry Stoové van het Indisch Herinneringscentrum en ondergetekende bezocht hij onze publiekspresentatie 'Het Verhaal van Indië'. Volgens Kaiser een prachtige tentoonstelling die een goed beeld geeft van de Indische geschiedenis. 'Goed dat het verhaal hier verteld wordt', aldus de burgervader. Dat het Indische verhaal hem na aan het hart ligt, bleek al eerder uit zijn betrokkenheid bij de Indiëherdenking in Roermond waar hij jarenlang burgemeester was.
Allemaal mooie ontwikkelingen bovenop de projecten en activiteiten waar we al mee bezig waren.  

 


 

 

Stichting Herdenking 15 augustus 1945 en Indisch Herinneringscentrum sluiten convenant

 

Het Indisch Herinneringscentrum(IHC) en de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 (Stichting Herdenking) gaan als partners samenwerken bij de invulling van het programma van de Nationale Indiëherdenking op 15 augustus en in een nieuw te ontwikkelen jaarprogrammering van gezamenlijke activiteiten. De Stichting Herdenking en het Indisch Herinneringscentrum willen met deze inhoudelijke samenwerking een breder en jonger publiek aanspreken.

Sinds 1 februari 2014 voert de Stichting Herdenking haar secretariaat vanaf het kantoor van het Indisch Herinneringscentrum op landgoed Bronbeek in Arnhem. De afspraken zijn vastgelegd in een convenant tussen beide partijen. De samenwerking wordt mede mogelijk gemaakt door het Vfonds en de BankGiro Loterij.

Het Indisch Herinneringscentrum, een van de vier nationale herinneringscentra van de Tweede Wereldoorlog, is als professionele organisatie actief op het terrein van herdenken en herinneren van de oorlogsslachtoffers van WO II in Zuidoost-Azië en van het dekolonisatieproces. Met onder meer publieksbijeenkomsten, educatieve activiteiten en – projecten brengt het IHC deze geschiedenis onder de aandacht.
 
De Stichting Herdenking organiseert de jaarlijkse Nationale Herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag. Op 15 augustus herdenkt Nederland de capitulatie van Japan, waarmee in 1945 de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden definitief ten einde kwam. Bij de plechtigheid worden alle slachtoffers herdacht van de Japanse onderdrukking in Zuidoost-Azië gedurende de Tweede Wereldoorlog. 

Indisch Herinneringscentrum krijgt bijzondere leerstoel

 

Het Indisch Herinneringscentrum vestigt een bijzondere leerstoel Koloniale en postkoloniale literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) in de Faculteit der Geesteswetenschappen. 
De bijzondere leerstoel richt zich op de postkoloniale herinneringscultuur in de naoorlogse periode. Het accent ligt op de dynamiek van de herinnering en de invloed hierop van migratie, repatriëring en globalisering. Onderzoek en onderwijs moeten bijdragen aan een beter begrip van de betekenis van het koloniale verleden voor de samenleving van vandaag en morgen.

De invulling van de bijzondere leerstoel sluit aan bij het doel van de initiatiefnemer. Het Indisch Herinneringscentrum wil de herinnering levend houden aan de gebeurtenissen tijdens en na de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en aan de gevolgen daarvan voor de Indische gemeenschap. Om niet te vergeten. En om actuele gebeurtenissen, ontwikkelingen en personen beter te kunnen begrijpen.

De werving van een bijzonder hoogleraar voor deze leerstoel is inmiddels gestart. Deze wordt benoemd voor een periode van vijf jaar. 

wereldexpress.nl is online

 

Wereldexpress.nl is beschikbaar met daarop alle informatie over de nieuwe, reizende tentoonstelling van het Indisch Herinneringscentrum. De buitenkant is inmiddels klaar. De werkzaamheden voor de binnenkant zijn in volle gang. Op www.wereldexpress.nl laat het Indisch Herinneringscentrum de voortgang in woord en beeld zien. Op de eerste foto's (door Viny Touch) is te zien hoe er van een bestaande trailer een nieuwe buitenkant wordt gemaakt.

Vorige week heeft de Wereld Express zijn eerste ritje over de weg gemaakt. Bekijk hier de korte roadmovie (45 sec., door Laura Hospes) die daarvan is gemaakt.

De Wereld Express is een interactieve tentoonstelling over anders-zijn en jezelf zijn anno nu tegen de achtergrond van de Indische geschiedenis. Het Indisch Herinneringscentrum ontwikkelt de Wereld Express in samenwerking met de Stichting Vredeseducatie Utrecht, Hayo van Gemerden Vormgeving en Productie en reclamebureau Reprovinci.

Dit project komt tot stand met financiële steun van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het vfonds, het SNS REAAL Fonds en het VSBfonds.

 

De naam van het schip

 

Elke keer als ik de trap op loop van het hoofdgebouw van Bronbeek naar onze publiekspresentatie 'Verhaal van Indië' sta ik altijd even stil en kijk ik een beetje met weemoed maar gebiologeerd naar de geprojecteerde beelden van de Javazee. De beelden symboliseren de terugkeer per schip naar Nederland  van vele lotgenoten die na de onafhankelijkheidsverklaring van Nederlands Indië naar Nederland al of niet terugkeerden. Heel vaag komen dan mijn herinneren terug aan die reis en dat ik als driejarig jongetje mijn ouders regelmatig tot wanhoop bracht, omdat ik weer eens uit het kinderverblijf was ontsnapt en op speurtocht over het schip zwierf. En elke keer neem ik me voor om nu eens goed uit te gaan zoeken wat de naam van het schip was en wie mijn medepassagiers waren. 

Natuurlijk had ik dat later aan mijn ouders moeten vragen, maar over Indië werd er bij ons niet gepraat. Niets hoorde ik van mijn vader over de verschrikkingen en ondraaglijke jaren tijdens zijn dwangarbeid aan de Birmaspoorweg en vertwijfeld vraag ik mij nu af waarom ik er dan ook niet op aangedrongen heb om een meer inhoudelijk antwoord te krijgen als mijn vragen met algemeenheden werden afgedaan. Slechts een keer toen mijn kinderen zich verslikten en een vies gezicht trokken bij het eten van sambal, gaf hij aan dat sambal door de vitamine C zijn leven had gered in het Japanse kamp en dat hij extra sambal verzamelde door het te ruilen tegen zijn Lemmy Caution boekjes. 

Wel hoorde ik de mooie verhalen over het mooie huis, het zitten op de porch en de geur van verbrand vlees van de satékarretjes op straat. Het klonk als een paradijs, maar nooit zijn we gezamenlijk terug geweest. Mijn eerste echte kennismaking met mijn geboorteland was pas in 2006, toen ik als Commandant Zeestrijdkrachten voor een 5 daags bezoek was uitgenodigd door mijn counterpart de Chief Navy van de Indonesische Marine. Vreemd genoeg zat ik nooit aan boord van een van onze schepen die toch regelmatig Indonesië aandeden. Hoewel ik eigenlijk alleen een soort geurherkenning had, voelde ik mij er onmiddellijk thuis en nam daarna met open armen de uitnodiging aan om lid van het bestuur van het Indisch Herinneringscentrum te worden.

Met mijn zoektocht naar de naam van het schip word ik binnenkort door het Indisch Herinneringscentrum geholpen, aangezien het bestuur voornemens is in zaal 6 van het 'Verhaal van Indie' een zoekmogelijkheid te plaatsen die het mogelijk maakt om de namen van de schepen en haar opvarende repatrianten op een eenvoudige wijze terug te kunnen vinden. Ik kijk er naar uit!

Jan Willem Kelder
Bestuurslid 

Geanimeerde boekpresentatie 'Dwars door de storm'

 

Op 21 maart organiseerde het Indisch Herinneringscentrum in het kader van 'Gedeeld verleden, gedeelde verhalen' de presentatie van het jeugdboek 'Dwars door de storm' van Martine Letterie en Karlijn Stoffels. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de aankomst van Molukkers in Groningen waar ze in 1951 werden opgevangen. Martine: "Ongelooflijk dat er op de plek van het Ambonezenbosje bij Finsterwolde destijds Molukkers zijn opgevangen." Volgens haar een soort einde van de wereld. De schrijfsters vertelden over hun research die vooraf ging aan hun boek.

De auteurs waren blij verrast met de belangstelling die er was voor de middag. Deze werd ingeleid door Herman Keppy, die o.a. sprak over de Molukken en de komst van Molukkers en Indische repatrianten naar Nederland, aangevuld met persoonlijke verhalen uit zijn familiegeschiedenis. Hij stipte ook het belang van de muziek c.q. de indorock aan. Hans Consten ging hierop door en hield een causerie over indorock met beeld en muziekfragmenten. De muziekband Sound of Njoy haakte hierop in door enkele bekende nummers ten gehore te brengen. Bij een daarvan nam Herman Keppy zelfs spontaan de zang voor zijn rekening. Karlijn Stoffels volgde aan het eind van het programma met een, eveneens ongepland, liedje in het Indonesisch. Ook gingen bij enkelen nog even de voetjes van de vloer toen de band de laatste nummers inzette.

Na afloop was er veel belangstelling voor de boekenstand van De Arnhemse Kinderboekwinkel waar 'Dwars door de storm' werd verkocht en gesigneerd.

 

Filmverslag derde Indië-lezing

 

Op zaterdag 8 maart, Internationale Vrouwendag en de dag dat de Japanse bezetting in Nederlands-Indië begon toen het KNIL in 1942 capituleerde,   werd de derde Indië-Lezing gehouden in het Theater van 't Woord in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam. Het Indisch Herinneringscentrum was dit jaar mede-organisator. Petra Hofmeester maakte er een filmverslag van. In deel 1 ziet en hoort u het verhaal van mevrouw Berthy Korvinus, zelf een door de oorlog verscheurd kind geweest. Zij vertelt over haar leven en hoe en waarom zij zich inzet voor vrouwen in derde wereldlanden. Vrouwen die ondanks armoede, geweld en martelingen het heft in eigen handen namen. In deel 2 ziet en hoort u het verhaal van mevrouw Lies Akihary,
een hollands meisje uit brabant, die haar Nederlandse staatsburgerschap verloor omdat zij trouwde met een Molukker.

Naar filmverslag deel 1 (YouTube)>
Naar filmverslag deel 2 (YouTube)>

 

Jongerenpanel

 

Verhalen uit de eerste hand over WOII in Indië en de daaropvolgende dekolonisatieperiode worden zeldzamer naarmate de eerste generatie (en straks ook de generatie daarna die kind was in die periode) Indische Nederlanders ons ontvalt. Herdenken, ontmoeten en het delen van herinneringen zijn belangrijk om met het verleden in het reine te komen en de toekomst met (meer) vertrouwen tegemoet te zien. Maar ook om ervoor te zorgen dat de geschiedenis niet vergeten wordt of erger nog, herhaald wordt. 
De afgelopen jaren delen Indische Nederlanders in toenemende mate herinneringen op diverse manieren. Denk bijvoorbeeld aan bijeenkomsten die georganiseerd worden, gesprekken en discussies op internet communities, maar ook aan het verschijnen van familiegeschiedenissen in boekvorm, al dan niet in eigen beheer. Het blijkt echter moeilijk om met deze uitingen jongeren te bereiken. Een aanwijzing daarvoor is bijvoorbeeld de samenstelling van het publiek dat bijeenkomsten over de Indische geschiedenis bezoekt; het betreft doorgaans een ouder publiek.

Om een indruk te krijgen van de behoefte die jongeren hebben als het gaat om de Indische geschiedenis heeft het Indisch Herinneringscentrum een jongerenpanel in het leven geroepen. Hierin zitten negen jongeren van 20 - 36 jaar die alleen een band met Nederlands-Indië hebben. Met hen wisselt het Indisch Herinneringscentrum van gedachten over mogelijke activiteiten voor en door jongeren.

Tijdens een eerste brainstorm bevestigen de jongeren in het panel dat zij zich veelal niet aangesproken voelen door het bestaande aanbod van bijeenkomsten over de Indische geschiedenis. Dit heeft volgens hen te maken met de manier waarop gecommuniceerd wordt. Veel activiteiten zijn gericht op het doorgeven van verhalen door de eerste of tweede generatie. Jongeren willen juist vanuit zichzelf hun eigen geschiedenis ontdekken. Bovendien hebben ze behoefte aan een platform waar ze ervaringen kunnen delen en geïnformeerd kunnen worden door andere jongeren; iets wat zij zelf nauwelijks kunnen realiseren en waar bestaande instituties weinig oog voor hebben, aldus de jongeren.

Op basis van de input uit het panel is het Indisch Herinneringscentrum gestart met de voorbereidingen voor een programma voor jongeren.

 

Herinneringen aan... Een confrontatie

 

Door Paul Baro (1941)

Nadat Nederland de Indonesische archipel in 1949 had overgedragen aan het Indonesische gezag groeide de agressie tegen Nederlanders. De agressie kende geen leeftijdsgrenzen en was ook voor Indo’s zeer voelbaar.

In 1954 was ik met nog drie andere vriendjes van de 7e klas lagere school naar de 1e klas van de Concordante HBS, gelegen aan Getengkali in Surabaya gegaan. Een van hen was Jan Blom, een totok (blanke) jongen die ergens in Gubeng woonde. Jan was sterk en bepaald niet bang uitgevallen.

Op een dag kwam Jan nogal verhit op school. Hij stalde zijn fiets en vertelde ons dat hij onderweg ruzie had gekregen met een paar Indonesische jongens. Hij had de Indonesiërs wat te lang naar hun zin aangekeken en dat was voor hen voldoende om ruzie te maken. Jan, die zich niet snel liet intimideren, gaf na vervelende opmerkingen van de Indonesiërs natuurlijk een gevat antwoord waarna de zaak escaleerde. Nadat de heren elkaar al fietsend een paar klappen hadden uitgedeeld fietsten de twee Indonesiërs weg met het dreigement dat ze Jan na school wel wisten te vinden. 

En passant vertelde Jan ons dat hij een van de tegenstanders waarschijnlijk een blauwoog had bezorgd. Nou, dat zat dan wel goed vonden we. ‘Wees maar gerust Jan’, zei ik stoer, ‘straks fiets ik wel met je mee naar huis.’ Een ander vriendje, een Indische jongen wiens naam ik vergeten ben, liet zich niet onbetuigd en beloofde ook mee te fietsen. Voor ons was hiermee de kous af.

Het eerste lesuur kregen we gym en dat werd  baseball op het voorterrein van de school. De persoon die de bal over het hek kon slaan, kreeg een ijsje beloofde de heer Krentz, onze gymleraar. Helaas, die ochtend lukte het niemand om de bal over het hek te krijgen. De dag verliep verder zonder bijzonderheden en wij waren het incident van Jan eigenlijk al helemaal vergeten toen de bel om naar huis te gaan ging. We liepen gedrieën naar de fietsenstalling. Onderweg viel ons meteen op dat aan de straatzijde van het hek tientallen Indonesische jongens stonden te wachten. Dat was natuurlijk niet zo best. We besloten toch om de meute tegemoet te treden en geen vrees te tonen. 

Volgens mij hadden we op dat moment geen idee welke risico’s ons buiten het hek wachtten. Halverwege het voorterrein kwam een viertal Indonesische jongens ons al tegemoet. Vlak voor ons bleven ze staan. Een van de jongens had een blauwoog constateerden wij met leedvermaak. ‘Iki jo arek e?’ (is dit die jongen) vroeg de grootste van het viertal in het Javaans aan ‘blauwoog’. ‘Blauwoog’ knikte met een verbeten gezicht. Toen richtte de grootste zich tot ons met de mededeling dat wanneer we het waagden om buiten het hek te komen wij zouden kennismaken met de kracht van de Republiek Indonesia. ‘Terus apa?’(en wat dan nog) provoceerde ik. ‘Nou, dan worden jullie een kopje kleiner gemaakt’, dreigde de grootste in het Indonesisch. Vervolgens keerde het viertal terug naar de meute. 

Nu de omvang van het probleem langzaam tot ons doordrong liepen we terug naar onze klas voor overleg. Zo ver kwamen we niet, want de directeur, de heer Radstaeke, kwam ons tegemoet en vroeg wat er aan de hand was. Wij stelden hem op de hoogte van de situatie en verwachtten eigenlijk een uitbrander te krijgen. Maar nee, Radstaeke zei ons op nadere instructies te wachten. Niet lang daarna kwam inspecteur Bijl, een bekend politiefunctionaris, op school met een politieauto. Wij moesten in de auto plaatsnemen waarna we door de heer Bijl thuis werden gebracht. Onze ouders informeerde hij over het voorval. 
De dagen erna werden we voor de zekerheid met de auto gebracht en gehaald. Het incident had voor ons gelukkig geen verdere gevolgen gehad.  

 

Deelname aan onderwijsconferentie

 

Op dinsdag 11 maart jl. nam het Indisch Herinneringscentrum deel aan de onderwijsconferentie ‘Leren van de oorlog. Honderd lessen over de Tweede Wereldoorlog’. De conferentie werd georganiseerd door het Nationaal Comité 4 en 5 mei in de Kunsthal in Rotterdam. De dag was bedoeld voor docenten uit het basis- en middelbaar onderwijs en medewerkers uit de museumsector. 

Het programma bestond onder meer uit een lezing door historicus Ad van Liempt, die op een boeiende manier vertelde hoe de tentoonstelling ‘De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen’ tot stand was gekomen. Daarnaast gaf historicus Stephan Klein een lezing over geschiedenisonderwijs en erfgoededucatie. Ook kwamen docenten aan het woord, die hun ‘best practice’ op school lieten zien aan de toehoorders. Samen met Museum Bronbeek nam het Indisch Herinneringscentrum bovendien deel aan de leermiddelenmarkt. Het was een interessante, geslaagde dag, die wat het Indisch Herinneringscentrum betreft zeker voor herhaling vatbaar is.

Signaleringen

 

Opgevangen in andijvielucht
In de periode 1950-70 moesten zo'n 380.000 Nederlandse staatsburgers en onderdanen de republiek Indonesië verlaten vanwege vijandigheid van de inheemse bevolking en een gebrek aan toekomstperspectief. In ‘Opgevangen in andijvielucht' beschrijft journaliste Griselda Molemans de opvang van de grootste groep ontheemden ooit die gedwongen naar Nederland kwam. 

Aanpassen! in Amstelveen
De expositie Aanpassen! (van stichting Nasi Idjo) is van 1 april tot en met 5 mei 2014 te zien in de Bibliotheek Amstelveen Stadsplein, met filmfragmenten op de videowall in de Amstelveense raadhuishal. Aanpassen! is een indringend portret - in woord, beeld en object - van drie generaties Indische Nederlanders en bedoeld als een aanzet tot dialoog over identiteit, dromen en thuisgevoel. De officiële opening is maandag 7 april van 13.30 - 14.30 uur. Meer informatie>

De oorlog in het museum. Herinnering en verbeelding
De oorlog in het museum analyseert de geschiedenis van de musealisering van de Tweede Wereldoorlog, geeft inzicht in het huidige museale veld en werpt een blik in de toekomst. Het is de handelseditie van het proefschrift van NIOD-onderzoeker Erik Somers. Woensdag 2 april zal hij zijn proefschrift verdedigen in de Aula van de UvA om 15.00 uur. 

The Railway Man
In het waargebeurde The Railway Man speelt Colin Firth de rol van Eric Lomax, een Britse legerofficier die tijdens de Tweede Wereldoorlog als Japanse krijgsgevangene moest werken aan de Birma-spoorlijn. Met Nicole Kidman. Vanaf 1 mei te zien in de Nederlandse bioscopen. De film is gebaseerd op het gelijknamige boek over Lomax’s ervaringen van voor, tijdens en na de oorlog. Eric Lomax overleed in oktober 2012. Bekijk de trailer>

Indië 1947-1948: Een prachtig land in oorlog
Lisette Schoeren bracht in eigen beheer een boek uit, getiteld ‘Indië 1947-1948: Een prachtig land in oorlog’. Zij schreef het boek op basis van honderden brieven die haar vader Harrie Brummans uit het Limburgse Panningen schreef aan zijn ouders, broer en zussen, vanuit het toenmalige Nederlands Indië waar hij als soldaat naar was uitgezonden. Meer informatie: lisette.schoeren@home.nl.

 

Verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum

 

Het Indisch Herinneringscentrum heeft een aantal publicaties en een dvd uitgebracht:

Jeugdboek 'Een schatkist vol geheimen' (€ 3,50)
Stripboek 'De Terugkeer' (€ 10,-)
Stripboek 'The Return' (€ 17,95)
Fotoboek 'Het Verhaal van Indië' (€ 10,-)
Plantages in Nederlands-Indië (€ 9,95)
Dvd 'Herinneringen voor de toekomst' (€ 10,-)
Dvd 'Oorlog in het paradijs' ( € 10,-)

Eveneens verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum:

NIEUW: ‘De vogel aan mijn voeten' van Claartje van Heerde (€ 17,95)
Boek 'Terra Incognita' van Ruud Lapré (€ 15,-)
Boek 'Postkoloniale monumenten in Nederland' van Gert Oostindie/Henk Schulte Nordholt/Fridus Steijlen (€ 19,95)
Dvd Contractpensions, djangan loepah (€ 10,00)
Dvd 'Het jaar 2602, kinderverhalen uit het jappenkamp' van André van der Hout en Linda Lyklema ( € 15,-)

Meer informatie hierover, over de bestelwijze en over de administratie- en verzendkosten vindt u op de website van het Indisch Herinneringscentrum.

 

Colofon

 

U kunt deze nieuwsbrief natuurlijk altijd doorsturen naar familie, vrienden of kennissen die belangstelling hebben voor de activiteiten van het Indisch Herinneringscentrum.

Mocht u de nieuwsbrief niet in goede orde ontvangen, laat het ons dan a.u.b. weten via info@indischherinneringscentrum.nl.

Het volgende nummer verschijnt eind juni 2014. In de tussenliggende maanden verschijnt de Nieuwsflits met korte berichten.

Bestuur Stichting Indisch Herinneringscentrum Bronbeek: Erry Stoové - Bing Go - Jan Willem Kelder - Kees Neisingh - Vaya Nijhof-Schippers - Winnie Sorgdrager