NIEUWSBRIEF, 20 DECEMBER 2013

NIEUWSBRIEF, 20 DECEMBER 2013

Laat ik beginnen met u allen hele prettige Kerstdagen en een gezond en voorspoedig Nieuwjaar te wensen!
Wat gaat een jaar toch snel en wat gebeurt er veel. U heeft dat allemaal kunnen volgen op onze websites en - sinds enige tijd - ook via Facebook en Twitter. Ruim een maand geleden ben ik teruggekomen uit Thailand van de Pelgrimsreis. Wat een bijzondere reis is het geweest. Een indrukwekkende reis met 4 veteranen c.q. krijgsgevangenen van de Birma-Siam spoorweg en daarnaast 2e en 3e generatie familieleden. Ervaringen komen tot leven, verhalen worden doorverteld en komen ter plekke bij elkaar. Voor alle betrokkenen is het een zoektocht naar meer informatie. Rod Beattie en zijn medewerkers van het ‘Thai Burma Railway Centre’ hebben hier fantastisch aan bijgedragen. Duidelijk is voor mij dat een reis als deze echt voldoet aan de behoefte van de 2e en 3e generatie familieleden van oorlogsgetroffenen, waarbij we de 1e generatie zelf niet moeten vergeten. De reis was nog niet afgelopen, of er werd al geopperd dat dit toch niet eenmalig mag zijn....
In deze nieuwsbrief leest u ook over het bezoek van de trainees van PT Kerata Api Indonesia (het Indonesische spoorwegbedrijf) aan het Indisch Herinneringscentrum en Museum Bronbeek. Deze groep werkt al enige tijd aan de vernieuwing van Station Ambarawa op Midden-Java. Het is goed om contact te hebben met Indonesische erfgoedorganisaties en musea. Het Indisch Herinneringscentrum heeft met hen gesproken over ons gedeelde erfgoed en de wens van het Indisch Herinneringscentrum om ook in Indonesië op historische plekken informatie te kunnen geven over wat er daar gebeurde in de periode 1940-1950. Het zou toch mooi zijn als er over enige tijd een informatiezuil zou staan op station Ambarawa, waarin verteld wordt over de geschiedenis van de plek, met bijvoorbeeld een wandeling van zo’n 30 minuten in de omgeving. Ook dit zal voldoen aan de behoefte van pelgrimsreizigers. Het Indisch Herinneringscentrum gaat zich het komende jaar dan ook inzetten voor een verbinding met Indonesië. In feite is daar de fysieke plek van de geschiedenis waarvoor het Indisch Herinneringscentrum aandacht vraagt.

Yvonne van Genugten
Directeur

Openingstijden tijdens de feestdagen

 

Vanwege de feestdagen is het kantoor van het Indisch Herinneringscentrum gesloten van 25 december 2013 t/m 1 januari 2014. De publiekspresentatie 'Het Verhaal van Indië' in Museum Bronbeek is gesloten op maandagen, 1e Kerstdag en 1 januari. Mocht u de komende weken een bezoek plannen aan het museum, houdt u er dan rekening mee dat Restaurant Kumpulan is gesloten van ma 23 december t/m wo 8 januari 2014 (m.u.v. het Kerstbuffet op 26 december 2013, op basis van voorinschrijving). Vanaf donderdag 9 januari 2014 is Kumpulan weer open en gelden de reguliere openingstijden. 

Wereld Express

 

Wereldoorlog, wereldbeeld, wereldburger, wereldwijd: dit zijn allemaal associaties die het Indisch Herinneringscentrum wil oproepen met de nieuwe mobiele tentoonstelling die we al eerder in onze nieuwsbrief aankondigden. Deze interactieve tentoonstelling gaat Wereld Express heten!

Met deze naam wil het Indisch Herinneringscentrum duidelijk maken dat het een tentoonstelling is met een brede insteek. Het gaat over de bezoeker, over de samenleving en over de wereld. Natuurlijk speelt de Tweede Wereldoorlog daarbij een belangrijke rol, maar de tentoonstelling gaat ook over de wereld van vandaag de dag. 

De tentoonstelling wordt gemaakt in een kleurrijke, aantrekkelijke trailer, die duidelijk herkenbaar ‘Indisch Herinneringscentrum’ is. De inhoud van de Express is inmiddels grotendeels klaar. In het nieuwe jaar gaat het Indisch Herinneringscentrum samen met Stichting Vredeseducatie aan de slag met de vormgeving van de Express.

 

Mooie conferentie over de Birma-Siam Spoorweg

 

Donderdag 12 december vond de conferentie 'Lessen voor de toekomst’ plaats, omdat het dit jaar 70 jaar geleden is dat de Birma-Siam Spoorweg werd voltooid. Ruim 200 mensen kwamen af op het programma met sprekers uit binnen- en buitenland. Rod Beattie, oprichter/directeur Thailand-Burma Railway Centre and Museum (www.tbrconline.com), wist het publiek te boeien met verhalen over zijn jarenlange onderzoek naar de Birma-Siam Spoorweg. 

Een bevlogen onderzoeker, altijd op zoek naar en bezig met het verwerken van gegevens over de kampen en krijgsgevangenen destijds. Druk met het in kaart brengen van de bewuste plaatsen  (inmiddels vaak overwoekerd door de tropische vegetatie) en met aandacht vragen voor deze geschiedenis. De Duitse schrijfster/journaliste Bruni Adler  vertelde het levensverhaal van Birma-Siamveteraan Felix Bakker. Via video gaf Aiko Utsumi, hoogleraar Universiteit van Tokio, een toelichting op het krijgsgevangenenbeleid van de Japanners tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij werd in- en uitgeleid door Kaori Maekawa, voorzitter van de Stichting Oorlogsgetroffenen in de Oost. Joke van Grootheest, conservator Museon, gaf een mooie presentatie over entertainment in de kampen tijdens de Japanse bezetting.

Documentairemaker Twan Spierts oogstte goede kritieken op zijn nieuwste documentaire ‘Spoor van 100.000 doden’. Deze docu over Nederlandse krijgsgevangenen die tijdens de Japanse bezetting aan de Birma-Siam Spoorweg werkte, beleefde tijdens de conferentie zijn première. Spierts: "Heel indrukwekkend, al die emoties die los kwamen bij de veteranen en hun nabestaanden tijdens het maken van de docu."

Een podiumgesprek met vier jongeren over wat zij met de Birma-Siam Spoorweg hebben, vormde een mooie afsluiting van een geslaagde dag. Een verslag van de dag is in de maak. 

Op dezelfde dag vond ook een expertmeeting plaats naar aanleiding van 70 jaar Birma-Siam. Tijdens de bijeenkomst kwam duidelijk naar voren hoeveel gegevens er over Nederlandse krijgsgevangenen (in het bijzonder m.b.t. de Birma-Siam Spoorweg) beschikbaar zijn in allerlei vormen (documenten, foto's, tekeningen, films, videoverhalen enz.). Onder de aanwezigen was er een principebereidheid om de informatie met elkaar te delen en toegankelijk te maken. Klik hier voor het verslag van de expertmeeting.

 

Indisch geheugen voor de toekomst

 

Nederlands-Indië, een land wat niet meer bestaat, een land wat ik niet eens gekend heb. Een land met een geschiedenis die de loop van het leven van mijn ouders en dus van mij bepaald heeft.

Ik ben niet in Indonesië geboren, maar ondertussen ken ik het een beetje uit de verhalen, de boeken, de bezoeken aan historische plaatsen en uit films.

Een aantal maanden geleden was ik bij de première van 'Buitenkampers'. Een indrukwekkende film, samengesteld uit historische filmpjes en interviews met overlevenden.

In de film is een Kodak filmpje te zien van een spelend gezin in hun achtertuin op Java. De moeder van het gezin had vlak voor de inval door de Japanners de rest van hun collectie films in een droge, diepe put verstopt. De nu 75-jarige zoon van deze vrouw vertelde aan de regisseur dat hij nog exact weet waar deze put zich bevindt.

Een paar weken geleden was ik met onze minister-president mee op handelsreis naar Jakarta. Ik hoorde bij het kleine gezelschap dat samen met Rutte een krans gingen leggen op het ereveld Menteng Pulo. Ik sprak daar met Peter Steenmeijer, directeur Oorlogsgravenstichting Indonesië, die op zoek was gegaan naar de put. De locatie was gevonden, maar er was een keuken van een restaurant op gebouwd.

Peter zocht middelen om de opgraving te bekostigen en ik heb toegezegd mijn best te zullen doen om deze te vinden. Misschien kan ik zo bijdragen aan de herinnering aan Nederlands-Indië, conform ons motto 'Indisch geheugen voor de toekomst'.
 

Bing Go

Bestuurslid

Indonesisch bezoek

 

Sinds enige tijd is de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) betrokken bij revitalisering en herontwikkeling van het Nationale Spoorwegmuseum van Indonesië in Ambarawa (Midden-Java). De samenwerking vindt plaats in het kader van het programma Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed. De Heritage and Architecture Division van de Spoorwegmaatschappij PT Kereta Api Indonesia beheert het Spoorwegmuseum. Deze divisie is de laatste jaren fors bezig met een herwaardering en het behoud van nog aanwezig cultureel erfgoed zoals infrastructuur, koloniale stations en het Spoorwegmuseum.

PT Kereta Api heeft samenwerking met de RCE gezocht voor het ontwikkelen van grotere deskundigheid en het trainen van medewerkers. Deze beschikken over een goede opleiding, maar zijn niet erg vertrouwd met de ‘museologische’ aspecten van hun werk: achterliggende concepten, waarderingsvraagstukken, publieksbenadering, etc. De RCE is een ontwikkelingstraject gestart waarbij de spoorwegmaatschappij, de erfgoeddivisie en de lokale gemeenschap(pen) samenwerken aan een vitaal en aantrekkelijk museum. 

In het kader daarvan was een team jonge medewerkers van het Nationale Spoorwegmuseum van Indonesië in Ambarawa op uitnodiging in Nederland. Gedurende twee weken bezochten zij musea en volgden ze diverse trainingen op het gebied van museologie, uitgevoerd door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Reinwardt Academie en het Tropenmuseum. Op 7 december waren ze te gast bij het Indisch Herinneringscentrum  en bezochten ze de publiekspresentatie ‘Het Verhaal van Indië’. Na afloop nuttigden zij de lunch in de Kumpulan. Daar kregen zij uit handen van Yvonne van Genugten ‘The Return’, de Engelstalige versie van de educatieve strip ‘De Terugkeer’. Deze lazen ze in één ruk uit (foto).

Herinneringen aan... Opnieuw beginnen

 

Door Paul Baro (1941)

De welvarende jaren in Indonesië
In de periode 1949 tot 1956 beleefde ons gezin gouden tijden in Surabaya. 
Pa was magazijnmeester bij de D.G.D. maar in zijn ‘vrije tijd’ was hij bedrijfsadviseur en handelaar. Het harde werken werd in de weekends onderbroken door tochten met de auto naar de koelere plaatsen als Tretes, Malang, Batu en Selecta (foto: Selecta, 1954).  In de grote vakantie gingen we aanvankelijk per trein of auto op vakantie naar Yogya, Bandung of Jakarta. Later werd wel vaker het vliegtuig genomen om de familie in Jakarta te bezoeken.
Helaas moesten we gezien de politieke situatie eerst een jaar in Jakarta wonen om vervolgens in december 1957 naar Nederland te repatriëren. 

De eerste jaren in Nederland
Begin jaren vijftig was het in het algemeen, maar voor een repatriant in het bijzonder, moeilijk om aan een baan te komen. De in Indonesië behaalde diploma’s en jarenlange ervaring werden in Nederland tot grote frustratie van de Indo’s niet erkend.
Het belette mijn vader niet om, reeds tijdens de eerste weken van ons verblijf in het pension in Valkenburg, te solliciteren. Pa werd bij De Staatsmijnen (DSM) in Geleen aangenomen. Hij moest in drieploegendienst hand-en-spandiensten verrichten waaronder het sjouwen van zakken anthraciet en plastic korrels. Voor iemand die leiding heeft gegeven en nooit fysiek werk heeft verricht een ware beproeving.Toch hoorde ik hem destijds nooit klagen.     
In 1958 verhuisden we naar de wijk Malpertuis in Maastricht. Om naar het werk te gaan moest pa toen een eind lopen naar de halte van de werkersbus van de Staatsmijn. In de winter kwam hij na een nachtdienst vaak helemaal verkleumd thuis. “Aduh, mijn oren lijken wel van krupuk!”, hoor ik hem nog zeggen. Had hij middagdienst, dan deed  hij ’s morgens eerst de was (met de hand) om onze moeder te ontlasten.
Onze moeder had meer moeite met het accepteren van de omstandigheden. De nieuwe situatie stimuleerde haar wel om de nodige vindingrijkheid aan de dag te leggen. Zo werd in het begin macaroni van Honig gebruikt als bami. Toemis kangkung werd gemaakt van andijvie en koolrabi werd aangewend ter vervanging van waluh in de sambal goreng. 
Saté aten we alleen wanneer het buiten 20° C was, want dan konden we in het achtertuintje de spiesjes op een houtskoolvuurtje roosteren, hetgeen weer de opmerking “Wat stinkt het hier” van de buren ontlokte. Ma had er op een gegeven moment genoeg van en bracht de buren een portie vers geroosterde saté om te proeven. Ze vonden het lekker en daarna hebben we nooit meer iets gehoord wanneer we het vlees roosterden. Omgekeerde integratie kun je zeggen.

De jaren van progressie
Na verloop van tijd hadden pa’s superieren in de gaten dat hij meer in zijn mars had. Hij kreeg de functie van grondstoffenplanner voor de productie van kunststof. Al gauw kwam de eerste wasmachine gevolgd door een bromfiets. Deze werd na een paar jaar vervangen door een tweedehandse VW-kever en de laatste weer door een Chevrolet Bell Air. 

Toen de vier kinderen uit huis waren, begonnen onze ouders met het regelmatig door Nederland reizen om uiteraard de kinderen (vooral de kleinkinderen) die verspreid over Nederland woonden te bezoeken. Bovendien werden andere familieleden en oude vrienden en kennissen opgezocht en uiteraard Yogya-reünies gefrequenteerd.

Vanaf zijn vijftigste tot zijn pensionering heeft pa uitsluitend in dagdienst administratieve werkzaamheden verricht.
Op de dag dat hij van het werk en de collega’s afscheid nam, ontplofte een van de naftakrakers van DSM. Pa liep juist over het terrein toen het gebeurde. Een groot stuk metaal vloog rakelings langs zijn hoofd. Een markant einde van zijn werkzame leven en het begin van zijn pensionering. Pa en ma hebben nog jaren gereisd in binnen- en buitenland, maar Indonesië, daar wilden ze nooit meer heen.      

 

Kerstgedachte uit Jan van Dulm-collectie

 

In de aanloop naar de opening van de tentoonstelling 'De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen' (5 februari - 5 mei 2014, Kunsthal Rotterdam) laat het Indisch Herinneringscentrum de komende tijd op zijn Facebookpagina enkele objecten zien die het Herinneringscentrum in de loop der tijd heeft gekregen. Na de prachtige broches die Elly Hegi (1931) in gevangenschap maakte tijdens de Japanse bezetting, vindt u op Facebook nu een prachtige kerstgedachte uit de Jan van Dulm-collectie, samen met de namen van zijn lotgenoten in Kamp Tjimahi.

Signaleringen

 

‘Ze zouden die Kennedy’s allebei dood moeten schieten.’ Woorden van een woedende Joseph Luns, minister van Buitenlandse Zaken. Gelegenheid: een zoveelste hectische vergadering van het kabinet-De Quay,februari 1962, over de Nieuw-Guinea-crisis. Na het gezichtsverlies met Nederlands-Indië dreigt een nieuwe, ditmaal fatale aanvaring met Soekarno in Jakarta.Tegen deze achtergrond speelt de thriller 'Tranen van Hollandia', die voor het eerst in 2001 verscheen en in november 2013 als paperback bij Uitgeverij Cargo uitkwam. ISBN: 978 90 234 8311 3.

Sinds november beschikbaar op dvd: 'The Act of Killing'. Een documentaire over de moord op een miljoen communisten (1965-1966) in het Indonesië van Soeharto. De moordenaars spelen de gebeurtenissen zelf na. De Amerikaanse documentairemaker Joshua Oppenheimer behandelt de zwarte bladzijden uit de Indonesische geschiedenis op een manier die tot een paar jaar geleden onbespreekbaar was.

Militaire voorlichtingsdiensten zoals Dienst Legercontacten, DLC en Marinevoorlichtingsdienst, MARVO te Batavia hadden grote invloed op de berichtgeving over de oorlog in Nederlands-Indië 1945-1949. Aan de hand van nog niet eerder geraadpleegd archief- en fotomateriaal en gesprekken met legervoorlichters en fotografen is de positie van deze diensten gereconstrueerd in 'De gecensureerde oorlog'. Het resultaat laat zien dat de beïnvloeding van de berichtgeving succesvol was. De legervoorlichtingsdiensten schetsten een te rooskleurig en vertekend beeld van de werkelijkheid in de tropische archipel. Auteur: Louis Zweers. ISBN: 9789057309397.

In 2009 verscheen van Servaas Maturbongs 'Njong gogos'. Een boek over een nieuwe generatie Molukkers, in Nederland geboren, die kampte met aanpassingsproblemen en die op haar eigen manier een weg zocht in de Nederlandse samenleving: de generatie van njong gogos... Maturbongs was een van hen. Doorstart is een heruitgave van 'Njong gogos', aangevuld met nieuwe verhalen. De auteur maakte een doorstart op meerdere terreinen, vandaar dat het boek de titel 'Doorstart' kreeg. ISBN: 9789089545701.

'Gideons droom' is een heruitgave van het literaire debuut van Ernst Jansz uit 1983 over de identiteitsproblematiek van de tweede generatie Indische Nederlanders. Centraal staat een reis naar het Verre Oosten, of liever: de nawerking van die reis. In dromen over wat Gideon daar heeft meegemaakt, vindt Gideon de beelden en de argumenten om zijn onvrede met de samenleving waarin hij is opgegroeid gestalte te kunnen geven. Belangrijker voor Gideon is de erkenning dat dit conflict tussen oost en west ook binnen zijn eigen persoonlijkheid afspeelt. ISBN: 9789062658398.

Reünie Tjidengkamp op 15 april 2014
In de Nieuwsflits van november is er iets verkeerd gegaan met de link naar de webpagina over de reünie op 15 april 2014 in de Kumpulan op Landgoed Bronbeek in Arnhem. Hierbij de juiste link met informatie en aanmeldprocedure voor degenen die in het Tjidengkamp hebben gezeten en er in april bij willen zijn: www.tjidengkamp.nl.

Herhaalde oproep: jongere gezocht voor game

 

Het Indisch Herinneringscentrum gaat samen met Butch & Sundance Media een educatieve game maken over Nederlands-Indië: On The Ground Reporter Indonesië. De game vertelt het familieverhaal van een Indische jongere. In de game ontdekt de speler zijn of haar familieverhaal in Nederland. Daarna gaat hij of zij naar Indonesië om het verhaal te onderzoeken en zelf aan de slag te gaan met de informatie die in Indonesië te vinden is.

Het Indisch Herinneringscentrum is daarom op zoek naar een jongere, die de ‘verteller’ wil zijn van de game. Kijk voor meer informatie op de website van het Indisch Herinneringscentrum.

Verkrijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum

 

Het Indisch Herinneringscentrum heeft een aantal publicaties en een dvd uitgebracht:

Jeugdboek 'Een schatkist vol geheimen' (€ 3,50)
Stripboek 'De Terugkeer' (€ 10,-)
Stripboek 'The Return' (€ 17,95)
Fotoboek 'Het Verhaal van Indië' (€ 14,95)
Plantages in Nederlands-Indië (€ 9,95)
Dvd 'Herinneringen voor de toekomst' (€ 10,-)
Dvd 'Oorlog in het paradijs' ( € 10,-)

Eveneens verkijgbaar bij het Indisch Herinneringscentrum:

Boek 'Terra Incognita' van Ruud Lapré (€ 15,-)
Boek 'Postkoloniale monumenten in Nederland' van Gert Oostindie/Henk Schulte Nordholt/Fridus Steijlen (€ 19,95)
Dvd Contractpensions, djangan loepah (€ 10,00)
Dvd 'Het jaar 2602, kinderverhalen uit het jappenkamp' van André van der Hout en Linda Lyklema ( € 15,-)

Meer informatie hierover, over de bestelwijze en over de administratie- en verzendkosten vindt u op de website van het Indisch Herinneringscentrum.

 

Colofon

 

U kunt deze nieuwsbrief natuurlijk altijd doorsturen naar familie, vrienden of kennissen die belangstelling hebben voor de activiteiten van het Indisch Herinneringscentrum.

Mocht u de nieuwsbrief niet in goede orde ontvangen, laat het ons dan a.u.b. weten via info@indischherinneringscentrum.nl.

Het volgende nummer verschijnt eind maart 2014. In de tussenliggende maanden verschijnt de Nieuwsflits met korte berichten.

Bestuur Stichting Indisch Herinneringscentrum Bronbeek: Erry Stoové - Bing Go - Jan Willem Kelder - Kees Neisingh - Vaya Nijhof-Schippers - Winnie Sorgdrager